Neolithicum tot 1999

Licht in een duister tijdvak

Het prehistorisch onderzoek op Tell Sabi Abyad richt zich op het Late Neolithicum (ca. 6800 tot 5300 voor Christus), een periode die lange tijd min of meer buiten de aandacht van archeologen is gebleven. Die waren meer geïnteresseerd in de twee grote 'revoluties' in het Nabije Oosten: de introductie van de landbouw in het 9de millennium voor Christus, en het ontstaan van de eerste steden en staten in het late 4de en 3de millennium voor Christus.

 Maar veel verworvenheden uit de latere periodes blijken hun roots te hebben in het Late Neolithicum, de periode tussen de twee 'revoluties'. Tell Sabi Abyad is op dit moment één van de zeer weinig grootschalig opgegraven laat-Neolithische nederzettingen in het Midden-Oosten. De opgravingen geven een unieke kans een beeld te krijgen van dit duistere, onbekende tijdvak.

In het geval van Tell Sabi Abyad onderscheiden we momenteel twee fases in het Late Neolithicum:

(1) een vroege fase, gedateerd tussen 6800 en 6200 voor Christus

(2) een late fase, gedateerd tussen 6200 en 5800 voor Christus.

Het onderzoek dat op deze pagina's wordt gepresenteerd, betreft met name de late fase. Van 1986 tot 1999 zijn omvangrijke opgravingen uitgevoerd aan de zuidoost-zijde van Tell Sabi Abyad, waar een lange sequentie van bewoningslagen uit de tijd tussen 6200 en 5800 voor Christus is blootgelegd. De vroege fase is vooral in de jaren na 1999 op grote schaal onderzocht; zie daartoe: jaarlijkse opgraving.

Rond 6200 voor Christus vinden belangrijke veranderingen plaats op Tell Sabi Abyad.

De bewoning uit deze tijd betekent in veel opzichten een breuk met het verleden.

De samenleving is veel complexer. De bewoners gebruiken nieuwe bouwtechnieken en nieuwe huisvormen.

De economie is diverser en veel meer gespecialiseerd. Sommige bevolkingsgroepen lijken zich toe te leggen op de nomadische veehouderij. We vinden in deze periode voor het eerst bewijs voor administratieve handelingen; met behulp van stempelzegels worden goederen afgesloten voor onbevoegden.

Voor het eerst wordt nu ook het aardewerk versierd.De stijl van versiering laat zien dat de bewoners van Tell Sabi Abyad deel gaan uitmaken van een nieuwe cultuur die in het vroege 6de millennium in de gehele Noord-Syrische steppe aanwezig is: de Halaf cultuur. Op Tell Sabi Abyad kunnen we de ontwikkeling van de Halaf cultuur op de voet volgen.

Spectaculair is de vondst in 1991 van een bewoningslaag die omstreeks 6000 voor Christus door brand is verwoest. De unieke vondstomstandigheden van dit 'verbrande dorp' maken het mogelijk de ruimtelijke organisatie en de materiële cultuur van deze Neolithische samenleving verbluffend gedetailleerd te reconstrueren. Elk jaar graven we meer van dit verbrande dorp op; inmiddels hebben we een groot oppervlak ervan blootgelegd.

Enkele eeuwen na de ondergang van het verbrande dorp bevindt zich op Tell Sabi Abyad een groot centraal gebouw, met een merkwaardige buitenmuur met nissen. Dit gebouw staat naast een grote, centraal gelegen lege ruimte, misschien een 'plaza'.

Onze veldverkenning leert ons dat Tell Sabi Abyad in deze tijd met een omvang van 1 tot hooguit 2 hectare één van de grotere dorpen in de streek is. Op Tell Sabi Abyad hebben zich waarschijnlijk de grote, gemeenschappelijke feesten en rituelen afgespeeld die hoorden bij de functie van een centrale nederzetting. Nemen de dansende menselijke figuren, geschilderd op een kruik van aardewerk, deel aan zo'n feest of ritueel?

Omstreeks 5800 voor Christus wordt Tell Sabi Abyad verlaten, na duizend jaar achtereen bewoond te zijn geweest. De bewoners vertrekken naar een nieuwe nederzetting, enkele honderden meters ten noorden van Tell Sabi Abyad. De oude heuvel blijft duizenden jaren onbewoond, totdat de Assyriërs arriveren in de late 13de eeuw voor Christus.